Belgede sahtecilik suçları, kamu güvenine karşı suçlar arasında yer alır ve belgenin resmî ya da özel olmasına göre farklı cezalara bağlanmıştır. İş hayatında sahte senet, sahte fatura ve sahte diploma gibi biçimlerde sıkça karşılaşılır.
Resmî belgede sahtecilik (TCK 204)
- Bir resmî belgeyi sahte olarak düzenleyen, gerçek bir resmî belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren veya sahte resmî belgeyi kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- Kamu görevlisinin görevi gereği düzenlemeye yetkili olduğu resmî belgeyi sahte olarak düzenlemesi, değiştirmesi veya kullanması hâlinde ceza üç yıldan sekiz yıla kadar hapistir.
- Belge, sahteliği sabit oluncaya kadar geçerli belge niteliğindeyse (noter senedi, mahkeme ilamı gibi) ceza yarı oranında artırılır.
Resmî belge sayılan belgeler
Kamu görevlisi tarafından görevi gereği düzenlenen belgeler (nüfus cüzdanı, ehliyet, tapu senedi, diploma, mahkeme kararı, noter belgeleri) resmî belgedir. Ayrıca kanun gereği emre veya hamile yazılı kambiyo senetleri (çek, bono, poliçe), emtiayı temsil eden belgeler, hisse senetleri, tahviller ve vasiyetnameler resmî belge hükmündedir.
Özel belgede sahtecilik (TCK 207)
Bir özel belgeyi sahte olarak düzenleyen veya gerçek bir özel belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren ve kullanan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Sözleşmeler, adi senetler, faturalar, makbuzlar ve ibranameler özel belgedir. Özel belgede sahteciliğin cezalandırılması için belgenin kullanılmış olması gerekir.
Suçun unsurları
- Belge: Yazılı, düzenleyeni belli ve hukuki sonuç doğurmaya elverişli olmalıdır.
- Sahtecilik eylemi: Sahte düzenleme, gerçek belgeyi değiştirme veya sahte belgeyi kullanma.
- İğfal kabiliyeti: Belge, ortalama bir kişiyi aldatabilecek nitelikte olmalıdır; bu husus çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
- Kast: Failin belgenin sahte olduğunu bilerek hareket etmesi gerekir; sahteliğinden habersiz kullanan kişi cezalandırılmaz.
Sık görülen özel durumlar
- Açığa imzanın kötüye kullanılması (TCK 209): Boş kâğıda atılan imzanın anlaşmaya aykırı doldurulması ayrı bir suçtur ve şikâyete bağlıdır.
- Sahte fatura: Vergi Usul Kanunu 359 kapsamında ayrıca vergi kaçakçılığı suçu oluşturur; iki suç birlikte değerlendirilir.
- Dolandırıcılıkla birlikte: Sahte belge dolandırıcılıkta araç olarak kullanılmışsa her iki suçtan ayrı ayrı ceza verilir.
Savunma ve delil
İmza ve yazı incelemeleri (grafolojik bilirkişi raporu), belgenin düzenlenme koşulları ve failin sahteliği bilip bilmediği davanın belirleyici konularıdır. Resmî belgede sahtecilik davaları asliye ceza mahkemesinde görülür; belirli nitelikli hâller ağır ceza görevine girebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Somut dosyanız için bir avukata danışmanız gerekir.
Sık sorulan sorular
Sahte imzalı senet düzenlemek hangi suçu oluşturur?
Emre yazılı senet (bono), çek ve poliçe kanun gereği resmî belge hükmündedir; bu belgelerde sahtecilik resmî belgede sahtecilik olarak cezalandırılır.
Sahte belge kullanmak ile düzenlemek aynı ceza mıdır?
Evet. Kanun, sahte belgeyi düzenleyeni, gerçek belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştireni ve sahte belgeyi kullananı aynı cezayla cezalandırır.
Belgenin sahte olduğu ilk bakışta anlaşılıyorsa suç oluşur mu?
Hayır. Belgenin aldatma (iğfal) kabiliyeti bulunmalıdır; ilk bakışta sahteliği anlaşılan belge suçun oluşması için yeterli değildir.
Ceza Hukuku — Ağır Ceza
Bu konuda yürütülen işler ve sık sorulan sorular için çalışma alanı sayfasına bakabilirsiniz.