Gözaltı, suç şüphesi altındaki kişinin soruşturmanın tamamlanması amacıyla geçici olarak özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) 91. madde ve devamında düzenlenir; süreleri ve sınırları kanunla kesin biçimde belirlenmiştir.
Gözaltı kararını kim verir?
Gözaltına alma yetkisi kural olarak Cumhuriyet savcısına aittir. Kolluk (polis, jandarma) yakalama işlemini yapar ve durumu derhâl savcıya bildirir; savcı gözaltına alınmasına ya da serbest bırakılmasına karar verir. Suçüstü hâlinde ve bazı katalog suçlarda kolluk amirine de sınırlı bir gözaltı yetkisi tanınmıştır.
Gözaltı süresi
- Bireysel suçlarda: Yakalama anından itibaren 24 saat. Yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için gereken zorunlu yol süresi (en fazla 12 saat) bu süreye dahil değildir.
- Toplu suçlarda: Delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle savcı, gözaltı süresini her defasında bir günü geçmemek üzere en fazla üç gün uzatabilir.
- Süre dolduğunda kişi ya serbest bırakılır ya da tutuklama talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edilir.
Gözaltındaki kişinin hakları
- Susma hakkı: Kişi, isnat edilen suçla ilgili açıklama yapmak zorunda değildir; bu hak ifade öncesinde hatırlatılmak zorundadır.
- Müdafi hakkı: Gözaltındaki kişi bir avukatla görüşebilir; avukat isteme hakkı olduğu bildirilir, isteği hâlinde baro tarafından ücretsiz avukat görevlendirilir. Avukat ile görüşme gizlidir ve vekâletname aranmaz.
- Yakınlarına haber verilmesi: Gözaltı ve süre uzatma kararı, kişinin belirlediği bir yakınına derhâl bildirilir.
- Hekim muayenesi: Gözaltına alınan kişi, gözaltının başında ve sonunda hekim kontrolünden geçirilir; darp ve kötü muamele iddiaları bu raporlarla belgelenir.
- Suçlamayı öğrenme hakkı: Kişiye hangi suçla suçlandığı ve delillerin ne olduğu açıklanır.
Gözaltı kararına itiraz
Gözaltına alma, gözaltı süresinin uzatılması ve gözaltı işlemine karşı şüpheli, müdafii, eşi veya birinci ya da ikinci derece kan hısımı, sulh ceza hâkimliğine başvurarak hemen serbest bırakılmayı isteyebilir. Hâkimlik incelemeyi dosya üzerinden yapar ve en geç 24 saat içinde karar verir.
Gözaltı sonrasında ne olur?
Savcı ya kişiyi serbest bırakır ya da tutuklama veya adli kontrol talebiyle hâkimliğe sevk eder. Sevk edilen kişi hâkim önünde tekrar dinlenir; tutuklama için kuvvetli suç şüphesi ve bir tutuklama nedeninin varlığı aranır. Bolu'da bu işlemler Bolu Adliyesi'ndeki nöbetçi sulh ceza hâkimliğinde yürütülür. Konuyla ilgili ayrıntılar için Tutuklama ve Adli Kontrol Arasındaki Farklar yazısına bakabilirsiniz.
Haksız gözaltı hâlinde tazminat
Kanuna aykırı olarak gözaltına alınan, gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan ya da gözaltına alındıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilen kişiler, CMK 141 uyarınca devletten maddi ve manevi tazminat isteyebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Somut dosyanız için bir avukata danışmanız gerekir.
Sık sorulan sorular
Gözaltı süresi en fazla kaç saattir?
Bireysel suçlarda yakalama anından itibaren 24 saattir; yol süresi olarak 12 saat eklenebilir. Toplu (üç veya daha fazla kişiyle) işlenen suçlarda savcı kararıyla her defasında bir günü geçmemek üzere toplam 3 gün uzatılabilir.
Gözaltına alınan kişinin avukatı olması zorunlu mu?
Şüpheli her aşamada müdafi yardımından yararlanabilir. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda ve çocuklar için müdafi görevlendirilmesi zorunludur; talep hâlinde baro tarafından avukat atanır.
Gözaltı kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Şüpheli, müdafii veya yakınları gözaltı kararına ya da sürenin uzatılmasına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurabilir; hâkimlik en geç 24 saat içinde karar verir.
Ceza Hukuku — Ağır Ceza
Bu konuda yürütülen işler ve sık sorulan sorular için çalışma alanı sayfasına bakabilirsiniz.