İlk derece ceza mahkemesinin verdiği karar kesin değildir; kararın hem maddi olay hem hukuk yönünden yeniden incelenmesi için istinaf, ardından hukuki denetim için temyiz yolu açıktır. Süreler kısa ve kesindir; kaçırılan süre kararın kesinleşmesine yol açar.
İstinaf (Bölge Adliye Mahkemesi)
- Süre: Hükmün açıklanmasından itibaren iki hafta; sanık yokluğunda verilmişse tebliğden itibaren başlar. Başvuru, kararı veren mahkemeye dilekçeyle veya tutanağa geçirilmek üzere beyanla yapılır.
- Kapsam: Bölge adliye mahkemesi dosyayı hem olay hem hukuk yönünden inceler; gerekirse duruşma açıp delil toplar, tanık dinler.
- Olası sonuçlar: İstinaf başvurusunun esastan reddi; hükmün kaldırılarak dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesi; ya da duruşma açılarak yeniden hüküm kurulması.
- İstinafa kapalı kararlar: Sonuç olarak belirlenen 3.000 TL dahil adli para cezaları ve üst sınırı 500 günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan beraat kararları gibi bazı hafif kararlar istinaf edilemez.
Temyiz (Yargıtay)
- Süre: Bölge adliye mahkemesi kararının tebliğinden itibaren iki hafta.
- Gerekçe zorunluluğu: Temyiz dilekçesinde hükmün hangi hukuki nedenle bozulması istendiği açıkça gösterilmelidir; gerekçesiz temyiz reddedilir.
- Kapsam: Yargıtay yalnızca hukuka aykırılık yönünden inceleme yapar; delil takdirine kural olarak girmez.
- Temyize kapalı kararlar: İlk derece mahkemesinin beş yıl veya daha az hapis cezaları ile adli para cezalarına ilişkin hükümlerin istinafta esastan reddine dair kararlar (bazı istisnalarla), istinaf mahkemesince verilen en fazla iki yıl hapis cezasına ilişkin kararlar ve sulh ceza hâkimliği kararları temyiz edilemez. On yıl veya daha fazla hapis gerektiren suçlarda temyiz yolu açıktır.
Kanun yolunda ortak ilkeler
- Aleyhe değiştirme yasağı: Yalnızca sanık veya lehine olarak savcı başvurmuşsa yeni hüküm öncekinden ağır olamaz.
- Tutukluluk: Kanun yolu aşamasında tutukluluk devam edebilir; tahliye talebi bu aşamada da ileri sürülebilir.
- İnfaz: Karar kesinleşmeden infaz edilmez; kesinleşme ile birlikte infaz savcılığı ilamı işleme koyar.
- Eski hâle getirme: Kusuru olmaksızın süreyi kaçıran kişi, engelin kalkmasından itibaren yedi gün içinde eski hâle getirme isteyebilir.
Olağanüstü kanun yolları
Kesinleşen kararlara karşı yargılamanın yenilenmesi (yeni delil, sahte belge, hâkimin görevi kötüye kullanması gibi nedenlerle), Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı ve kanun yararına bozma yolları vardır.
Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru
Olağan kanun yolları tüketildikten sonra, temel hak ihlali iddiasıyla kesinleşme kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapılabilir. Adil yargılanma hakkı, kişi hürriyeti ve güvenliği ile ifade özgürlüğü ceza davalarında en sık ileri sürülen ihlal iddialarıdır. Bolu'daki ilk derece mahkemelerinin kararları, istinaf incelemesi için Ankara Bölge Adliye Mahkemesi'ne gönderilmektedir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Somut dosyanız için bir avukata danışmanız gerekir.
Sık sorulan sorular
İstinaf süresi ne kadardır?
Hükmün açıklanmasından, yokluğunda verilmişse tebliğinden itibaren iki haftadır. Süre, hükmün tefhim edildiği duruşmada hazır bulunan sanık için o günden başlar.
Her ceza kararı temyiz edilebilir mi?
Hayır. Bölge adliye mahkemesinin beş yıl veya daha az hapis cezasına ilişkin bazı kararları ile adli para cezaları ve belirli beraat kararları temyiz edilemez; ağır cezalık suçlarda temyiz yolu genellikle açıktır.
Sadece sanık istinaf ederse ceza artırılabilir mi?
Hayır. Yalnızca sanık lehine başvuru yapılmışsa yeni karar, öncekinden daha ağır olamaz (aleyhe değiştirme yasağı).
Ceza Hukuku — Ağır Ceza
Bu konuda yürütülen işler ve sık sorulan sorular için çalışma alanı sayfasına bakabilirsiniz.